Bank wypłaci pieniądze z konta zmarłego przed podziałem spadku. Bez tych rachunków może odmówić

Na zakończenie postępowania spadkowego można czekać miesiącami. Tymczasem osoba, która zapłaciła za pogrzeb, może wystąpić bezpośrednio do banku o zwrot poniesionych wydatków z rachunku zmarłego. Nie musi być jego spadkobiercą ani choćby krewnym. Bank zażąda jednak dokumentów potwierdzających każdy wydatek, a nie wszystkie pozycje na fakturach musi zaakceptować.

Stos pieniędzy ułożonych w sejfie | Fot. Shutterstock

Koszty pogrzebu mogą sięgać kilkunastu, a przy zakupie nagrobka choćby kilkudziesięciu tysięcy złotych. Rodzina często pokrywa je natychmiast, chociaż postępowanie spadkowe jeszcze się nie rozpoczęło albo pomiędzy spadkobiercami nie doszło do podziału majątku.

Mało kto wie, iż w takiej sytuacji nie zawsze trzeba czekać na postanowienie sądu lub notarialne poświadczenie dziedziczenia. Prawo bankowe pozwala wypłacić pieniądze z indywidualnego rachunku zmarłego osobie, która faktycznie poniosła koszty jego pogrzebu.

Kluczowe znaczenie mają jednak faktury, rachunki i wysokość środków pozostawionych na koncie.

Nie trzeba być spadkobiercą zmarłego

Podstawą wypłaty jest art. 55 ust. 1 pkt 1 Prawa bankowego. Zgodnie z nim bank powinien wypłacić z rachunku zmarłego kwotę wydaną na urządzenie jego pogrzebu – osobie, która przedstawi rachunki potwierdzające poniesienie tych kosztów.

Jak wyjaśnia Rzecznik Finansowy, o zwrot może wystąpić nie tylko małżonek, dziecko, wnuk lub inny spadkobierca. Najważniejsze jest to, kto rzeczywiście zapłacił za pogrzeb.

W praktyce oznacza to, iż wniosek może złożyć również:

• partner lub partnerka zmarłego,
• dalszy krewny,
• sąsiad albo przyjaciel,
• inna osoba, która pokryła udokumentowane wydatki,
• w określonych przypadkach także osoba prawna lub jednostka organizacyjna.

Pokrewieństwo nie daje automatycznego prawa do wypłaty. o ile faktury zostały wystawione na jedną osobę, inny członek rodziny nie powinien zakładać, iż bank zwróci pieniądze właśnie jemu.

Te pieniądze nie wchodzą do spadku

Zwrot kosztów pogrzebu nie jest wypłatą odziedziczonych oszczędności. Kwota wypłacona na podstawie art. 55 Prawa bankowego nie wchodzi do masy spadkowej.

To zasadnicza różnica. Osoba składająca wniosek nie musi przedstawiać:

• postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku,
• notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia,
• umowy o dział spadku,
• zgody wszystkich spadkobierców.

Bank nie przekazuje jej części majątku po zmarłym. Zwraca udokumentowane wydatki z pieniędzy pozostawionych na jego rachunku. Dopiero środki pozostałe po takich wypłatach podlegają dalszemu rozliczeniu, w tym dziedziczeniu.

Spadkobiercy nie mogą skutecznie zablokować prawidłowo udokumentowanego zwrotu tylko dlatego, iż zmniejszy on saldo przypadające później do podziału.

Bank zażąda faktur i rachunków

Samo oświadczenie „zapłaciłem za pogrzeb” nie wystarczy. Bank musi ustalić zarówno wysokość kosztów, jak i osobę, która rzeczywiście je poniosła.

Najbezpieczniej zachować imienne faktury lub rachunki dotyczące między innymi:

• usług zakładu pogrzebowego,
• przewozu zwłok,
• przygotowania ciała i ceremonii,
• zakupu trumny albo urny,
• odzieży żałobnej,
• opłat cmentarnych i miejsca na grób,
• kremacji,
• ceremonii pogrzebowej,
• nagrobka lub przygotowania istniejącego grobu,
• stypy.

Rzecznik Finansowy wskazuje, iż do kosztów pogrzebu mogą zostać zaliczone także wydatki na wzniesienie nagrobka lub remont nagrobka, w którym pochowano zmarłego. Nie oznacza to jednak, iż bank bezwarunkowo odda każdą kwotę widniejącą na fakturze.

Paragon bez danych nabywcy może nie wystarczyć do wykazania, kto zapłacił. Warto więc od początku prosić usługodawców o wystawianie dokumentów imiennych na osobę finansującą pogrzeb i zachować potwierdzenia przelewów.

Bank może zakwestionować zbyt wysokie wydatki

Prawo nie ustanawia jednej kwotowej granicy zwrotu. Obowiązują natomiast dwa istotne ograniczenia.

Po pierwsze, bank wypłaci nie więcej, niż znajduje się na rachunku zmarłego. o ile koszty pogrzebu wyniosły 18 tys. zł, a na koncie pozostało 7 tys. zł, bank nie dopłaci brakującej kwoty z własnych środków.

Po drugie, zwrot nie może przekraczać kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w środowisku zmarłego.

To nieostre kryterium oznacza, iż bank może analizować zasadność i skalę wydatków. Standardowa ceremonia, transport, trumna, miejsce pochówku czy nagrobek zwykle mają bezpośredni związek z pogrzebem. Problematyczne mogą być natomiast wydatki wyjątkowo wystawne albo niezwiązane bezpośrednio z pochówkiem.

Rzecznik Finansowy zaznacza, iż ocena może uwzględniać środowisko oraz sytuację zmarłego. Bank nie powinien więc stosować jednego sztywnego limitu wobec wszystkich klientów, ale może odmówić zwrotu części kosztów, które uzna za nadmierne.

Z rachunku wspólnego pieniądze mogą nie zostać wypłacone

Opisany mechanizm dotyczy rachunków wskazanych w art. 55 Prawa bankowego, przede wszystkim indywidualnego rachunku oszczędnościowego, oszczędnościowo-rozliczeniowego oraz terminowej lokaty oszczędnościowej.

Istnieje jednak istotny wyjątek. Na podstawie art. 57 Prawa bankowego przepis dotyczący zwrotu kosztów pogrzebu nie ma zastosowania do rachunku wspólnego prowadzonego dla małżonków.

Jeżeli zmarły posiadał wyłącznie wspólne konto z małżonkiem, nie należy zakładać, iż bank wypłaci z niego koszty na identycznych zasadach. Znaczenie będą miały rodzaj rachunku, treść umowy oraz zasady obowiązujące w konkretnym banku.

Pełnomocnictwo wygasa po śmierci

Członek rodziny, który za życia właściciela miał pełnomocnictwo do jego konta, nie powinien po śmierci wypłacać pieniędzy kartą ani wykonywać przelewów na pokrycie pogrzebu.

Pełnomocnictwo co do zasady wygasa wraz ze śmiercią posiadacza rachunku. Rzecznik Finansowy podkreśla, iż były pełnomocnik traci wtedy prawo do składania dyspozycji dotyczących konta.

Prawidłowa droga polega na poinformowaniu banku o śmierci klienta i złożeniu formalnego wniosku o zwrot kosztów pogrzebu. Samodzielne skorzystanie z karty, kodu PIN lub dostępu do bankowości zmarłego może prowadzić do konfliktu ze spadkobiercami, a choćby poważniejszych konsekwencji prawnych.

Co trzeba zabrać do banku?

Poszczególne banki mogą stosować własne formularze i wymagać dodatkowych dokumentów. Najczęściej potrzebne będą:

• dokument tożsamości osoby występującej o wypłatę,
• akt zgonu właściciela rachunku,
• wniosek o zwrot kosztów pogrzebu,
• oryginały faktur lub rachunków,
• potwierdzenia zapłaty, szczególnie przy przelewach,
• numer rachunku, na który ma zostać przekazany zwrot.

Przed wizytą warto skontaktować się z bankiem i zapytać, czy wymaga oryginałów dokumentów, czy akceptuje kopie oraz w której placówce należy złożyć wniosek.

Jeżeli osoba finansująca pogrzeb nie wie, w jakim banku zmarły miał konto, sytuacja może się skomplikować. Dostęp do Centralnej informacji o rachunkach bankowych jest bowiem przewidziany dla osób posiadających tytuł prawny do spadku, a nie dla wszystkich organizatora pogrzebu.

Zasiłek pogrzebowy i pieniądze z banku to dwie różne procedury

Wypłaty z rachunku zmarłego nie należy mylić z zasiłkiem pogrzebowym. Zasiłek wypłaca ZUS, KRUS lub inny adekwatny organ po spełnieniu warunków ubezpieczeniowych. Zwrot z banku odbywa się natomiast na podstawie Prawa bankowego i jest finansowany z oszczędności zmarłego.

W obu procedurach dokumenty potwierdzające wydatki mają zasadnicze znaczenie. Przed złożeniem wniosków warto sprawdzić wymagania instytucji dotyczące oryginałów faktur, aby nie przekazać jedynego egzemplarza bez zachowania kopii.

Bank odmówił? Poproś o odpowiedź na piśmie

Jeżeli bank nie uzna wszystkich kosztów, powinien wyjaśnić podstawę odmowy. Warto poprosić o stanowisko na piśmie, złożyć reklamację i wskazać art. 55 ust. 1 pkt 1 Prawa bankowego.

Po wyczerpaniu postępowania reklamacyjnego można zwrócić się o pomoc do Rzecznika Finansowego. Spór może dotyczyć na przykład uznania konkretnej faktury, wysokości zwrotu albo oceny, czy dany wydatek mieści się w zwyczajowych kosztach pogrzebu.

Najważniejsza zasada jest prosta: kto płaci za pogrzeb, powinien zbierać wszystkie imienne faktury i dowody zapłaty. Bez nich pieniądze pozostawione na koncie zmarłego mogą pozostać niedostępne aż do zakończenia spraw spadkowych.