Pieniądze po zmarłym mogą zostać w ZUS. Rodzina musi zdążyć przed upływem roku

Emerytura lub renta należna zmarłemu nie zawsze przepada. o ile senior nie zdążył otrzymać świadczenia, uprawnieni członkowie rodziny mogą wystąpić do ZUS o jego wypłatę. Zakład nie przeleje jednak pieniędzy automatycznie. Potrzebny jest formularz ENS, a na zgłoszenie roszczenia jest zasadniczo 12 miesięcy od dnia śmierci. Po tym terminie odzyskanie pieniędzy może już nie być możliwe.

Fot. Warszawa w Pigułce

Rodzina po śmierci bliskiej osoby zajmuje się pogrzebem, dokumentami, rachunkami i sprawami spadkowymi. Łatwo wtedy przeoczyć pieniądze, które ZUS powinien był wypłacić zmarłemu, ale nie zdążył tego zrobić.

Może chodzić przykładowo o emeryturę lub rentę należną za miesiąc, w którym nastąpiła śmierć, o ile termin wypłaty przypadał później. Niezrealizowanym świadczeniem mogą być również pieniądze wynikające z postępowania rozpoczętego jeszcze za życia ubezpieczonego.

ZUS sam nie wybierze osoby z rodziny i nie przeleje jej pieniędzy. Trzeba złożyć formalny wniosek.

Senior zmarł przed terminem emerytury

Prawo do emerytury albo renty ustaje ze śmiercią osoby uprawnionej, ale ZUS rozlicza świadczenia miesięcznie. o ile senior miał prawo do wypłaty za miesiąc śmierci, a pieniądze nie zostały mu przekazane, mogą stać się niezrealizowanym świadczeniem.

Przykładowo: emeryt otrzymywał pieniądze 25. dnia każdego miesiąca, ale zmarł 10. dnia. Należne świadczenie za ten miesiąc może zostać wypłacone uprawnionym członkom rodziny po złożeniu wniosku.

Procedura może dotyczyć również osoby, która przed śmiercią:

• złożyła wniosek o emeryturę albo rentę, ale nie doczekała decyzji,
• wystąpiła o ponowne obliczenie świadczenia,
• oczekiwała na wypłatę wyrównania,
• otrzymała decyzję, ale należne pieniądze nie zostały jeszcze przekazane.

W takim przypadku uprawniona osoba może wystąpić o dalsze prowadzenie postępowania oraz wypłatę kwoty należnej zmarłemu do dnia jego śmierci.

Pieniądze nie są zwykłym spadkiem

Niezrealizowane świadczenie nie jest dzielone według testamentu ani ogólnych zasad dziedziczenia. Nie wystarczy więc przedstawić postanowienia o nabyciu spadku i zażądać wypłaty.

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych tworzy własną kolejność osób uprawnionych. ZUS sprawdza przede wszystkim pokrewieństwo oraz to, czy wnioskodawca prowadził ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe.

Oznacza to, iż pieniądze może otrzymać osoba, która nie jest jedynym spadkobiercą. Jednocześnie sam fakt dziedziczenia nie gwarantuje prawa do niezrealizowanego świadczenia.

ZUS stosuje ścisłą kolejność

Zgodnie z art. 136 ustawy emerytalnej pierwszeństwo mają:

1. Małżonek i dzieci prowadzący ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe

To pierwsza grupa. o ile zmarły mieszkał z małżonkiem lub dziećmi i wspólnie prowadzili gospodarstwo domowe, to właśnie te osoby są brane pod uwagę w pierwszej kolejności.

Nie chodzi wyłącznie o zameldowanie pod tym samym adresem. Znaczenie może mieć faktyczne wspólne zamieszkiwanie, pokrywanie wydatków i organizowanie codziennego życia.

2. Małżonek i dzieci, którzy nie prowadzili wspólnego gospodarstwa

Jeżeli nie ma osób należących do pierwszej grupy, o wypłatę mogą ubiegać się małżonek oraz dzieci, którzy nie mieszkali ze zmarłym albo nie prowadzili z nim wspólnego gospodarstwa domowego.

3. Pozostali członkowie rodziny

Dopiero w razie braku osób z dwóch wcześniejszych grup pieniądze mogą otrzymać inni członkowie rodziny:

• uprawnieni do renty rodzinnej po zmarłym albo
• osoby, na których utrzymaniu pozostawał zmarły.

Nie każdy krewny automatycznie spełnia te warunki. ZUS może zażądać dokumentów potwierdzających prawo do renty rodzinnej albo rzeczywiste utrzymywanie zmarłego.

Każda uprawniona osoba może złożyć wniosek

Jeżeli kilka osób należy do tej samej grupy uprawnionych, pojawia się kwestia podziału należnej kwoty. ZUS musi ustalić pełny krąg osób posiadających prawo do pieniędzy.

Dlatego w formularzu należy podać informacje o pozostałych członkach rodziny, którzy mogą być uprawnieni do świadczenia. Nie warto ich pomijać – może to wydłużyć postępowanie albo doprowadzić do późniejszego sporu.

Złożenie wniosku przez jednego członka rodziny nie oznacza automatycznie, iż otrzyma on całą kwotę.

Potrzebny jest formularz ENS

Podstawowym dokumentem jest formularz:

ENS – Wniosek o wypłatę niezrealizowanego świadczenia

Aktualny formularz można pobrać z oficjalnej strony ZUS. We wniosku należy podać między innymi:

• dane zmarłego,
• datę jego śmierci,
• dane wnioskodawcy,
• stopień pokrewieństwa,
• informacje o wspólnym gospodarstwie domowym,
• dane pozostałych potencjalnie uprawnionych osób,
• numer rachunku do wypłaty pieniędzy.

Wniosek można złożyć w placówce ZUS, wysłać pocztą albo przekazać elektronicznie przez eZUS, o ile dana usługa jest dostępna dla wnioskodawcy.

ZUS może zażądać dodatkowych dokumentów

Sam formularz ENS nie zawsze wystarczy. W zależności od sytuacji ZUS może wymagać:

• odpisu aktu zgonu,
• aktu małżeństwa,
• aktu urodzenia potwierdzającego pokrewieństwo,
• dokumentów dotyczących wspólnego gospodarstwa domowego,
• dowodów potwierdzających, iż zmarły pozostawał na utrzymaniu wnioskodawcy,
• dokumentów potrzebnych do zakończenia postępowania o świadczenie rozpoczętego przed śmiercią.

ZUS może samodzielnie pozyskać część danych z rejestrów państwowych. Nie oznacza to jednak, iż w każdej sprawie rodzina będzie zwolniona z przedstawienia dokumentów.

W przypadku wspólnego gospodarstwa pomocne mogą być dowody pokazujące faktyczne wspólne życie, a nie jedynie formalny adres zameldowania.

Rodzina ma zasadniczo 12 miesięcy

To najważniejszy termin w całej procedurze. Roszczenie o wypłatę niezrealizowanego świadczenia wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której należały się pieniądze.

Nie jest to zatem termin liczony od pogrzebu, otrzymania aktu zgonu ani zakończenia sprawy spadkowej. Bieg rozpoczyna się w dniu śmierci świadczeniobiorcy.

Przepisy przewidują wyjątek, o ile przed upływem tego okresu zostanie zgłoszony wniosek o dalsze prowadzenie postępowania. Najbezpieczniej jednak nie czekać do ostatniej chwili i jak najszybciej złożyć formularz ENS.

Po przekroczeniu terminu ZUS może odmówić wypłaty choćby wtedy, gdy zmarłemu rzeczywiście należały się pieniądze.

To nie jest emerytura omyłkowo przelana po śmierci

Niezrealizowanego świadczenia nie wolno mylić z przelewem, który ZUS wykonał już za okres przypadający po śmierci seniora.

Jeżeli na rachunku zmarłego pojawi się kolejna emerytura, rodzina nie powinna automatycznie jej wypłacać ani wydawać. Część takich pieniędzy może być świadczeniem nienależnym i podlegać zwrotowi.

Najpierw należy sprawdzić:

• za jaki miesiąc ZUS wysłał przelew,
• czy pieniądze należały się za miesiąc śmierci,
• czy wypłata obejmuje późniejszy okres,
• czy ZUS wydał już decyzję w tej sprawie.

Niezrealizowane świadczenie wypłacane jest na podstawie wniosku ENS. Przelew dokonany po śmierci nie staje się natomiast automatycznie własnością osoby, która ma dostęp do konta.

Nie trzeba czekać na zakończenie sprawy spadkowej

Wniosek ENS można złożyć niezależnie od postępowania spadkowego. Nie trzeba czekać na sądowe stwierdzenie nabycia spadku ani notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

To istotne, ponieważ postępowanie dotyczące majątku zmarłego może trwać wiele miesięcy. Oczekiwanie na jego zakończenie nie zatrzymuje 12-miesięcznego terminu przewidzianego dla niezrealizowanego świadczenia.

Rodzina może więc zajmować się spadkiem oddzielnie, a jednocześnie złożyć do ZUS wniosek o wypłatę należnych pieniędzy.

ZUS nie wypłaci pieniędzy z własnej inicjatywy

Zakład może posiadać informację o śmierci świadczeniobiorcy, ale nie oznacza to, iż sam ustali rodzinę i wybierze osobę, której przeleje pieniądze. ZUS nie wie automatycznie, kto prowadził ze zmarłym wspólne gospodarstwo ani kto spełnia ustawowe warunki.

To zainteresowany członek rodziny powinien:

1. ustalić, czy zmarły czekał na emeryturę, rentę, wyrównanie lub decyzję,
2. pobrać formularz ENS,
3. zgromadzić dokumenty potwierdzające swoje uprawnienie,
4. złożyć wniosek przed upływem 12 miesięcy.

Największym błędem będzie założenie, iż skoro ZUS zna datę śmierci, pieniądze automatycznie trafią do rodziny. Nie trafią bez wniosku, a po roku roszczenie może wygasnąć.