Straż miejska w Warszawie kontroluje ogrzewanie. Blisko 9 tys. kontroli w rok. Za co grozi mandat?

Patrol przy furtce może poprosić o dostęp do kotłowni, dokumentację urządzenia i pokazanie zgromadzonego opału. W Warszawie oraz podwarszawskich gminach takie wizyty są stałym elementem egzekwowania przepisów o ochronie powietrza. Kontrola obejmuje więcej niż sprawdzenie, czy w piecu widać śmieci. Znaczenie mogą mieć klasa kotła, data jego uruchomienia i adekwatności paliwa. Właściciel powinien też wiedzieć, na jakiej podstawie prowadzone są czynności i co zostanie zapisane w protokole.

Fot. Rafal Bloch / Shutterstock.

8691 kontroli w Warszawie. Nowy raport pokazuje skalę działań

Przy ogrzewaniu domu paliwem stałym trzeba spełnić kilka warunków jednocześnie. Urządzenie musi nadawać się do użytkowania zgodnie z obowiązującymi przepisami, paliwo powinno być dopuszczone na danym obszarze, a sposób korzystania z instalacji musi odpowiadać wymaganiom. Do tego dochodzi zakaz spalania odpadów w domowych paleniskach. Podczas kontroli strażnik ustala więc, co rzeczywiście działa w budynku i czym jest zasilane. Odpowiedź może wymagać oględzin, wyjaśnień użytkownika oraz sprawdzenia dokumentów dotyczących konkretnego urządzenia.

W opublikowanym jesienią 2026 r. raporcie Polskiego Alarmu Smogowego o kontrolach palenisk w metropolii warszawskiej wykazano 8691 kontroli w Warszawie w 2025 r. W całym badaniu, obejmującym 70 gmin, odnotowano 15 882 kontrole. Dane zebrano od samorządów w trybie dostępu do informacji publicznej. Jest to zestawienie za zamknięty rok kalendarzowy, przydatne do oceny skali działań w poszczególnych gminach. Poniżej pięć gmin z największą liczbą kontroli wskazanych w raporcie.

Gmina Liczba kontroli palenisk w 2025 r.

Warszawa	8691
Ożarów Mazowiecki	415
Siennica	361
Legionowo	336
Grodzisk Mazowiecki	303

W całej metropolii raport wyróżnia 8456 kontroli interwencyjnych i 7426 podjętych z inicjatywy służb. Wizyta może więc wynikać ze zgłoszenia mieszkańca, ale również z planowych działań gminy. Właściciel powinien być przygotowany do wykazania zgodności ogrzewania także wtedy, gdy wcześniej nie otrzymał skargi od sąsiada. Przy sprawdzaniu informacji o działaniach lokalnych służb warto zwracać uwagę na okres statystyki: dane za cały 2025 r. opisują inny zakres niż bieżący sezon grzewczy.

Kontrole prowadzone są również poza metropolią. W informacji opublikowanej 29 października 2026 r. Pionki opisały plan obejmujący łącznie 65 kontroli palenisk w okresie od pierwszego kwartału 2024 r. do końca 2026 r. Zakres czynności obejmuje między innymi rodzaj źródła ciepła, stosowane paliwo, ewentualne spalanie odpadów i dokumentację. Ten przykład pokazuje, iż obowiązki dotyczą także właścicieli w mniejszych mazowieckich miastach, a szczegółowy plan działań można sprawdzić w komunikatach własnej gminy.

Kontrolę może prowadzić strażnik z upoważnieniem albo urzędnik

Podstawę działania stanowi art. 379 Prawa ochrony środowiska. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta może upoważnić do kontroli pracowników urzędu albo funkcjonariuszy straży gminnej czy miejskiej. W gminie bez własnej straży zadania mogą więc wykonywać upoważnieni urzędnicy. Przy rozpoczęciu wizyty należy ustalić, kto prowadzi czynności, w imieniu jakiego organu i jaki jest ich zakres. Można poprosić o okazanie upoważnienia oraz dokumentu pozwalającego potwierdzić tożsamość kontrolującego, a dane zweryfikować we adekwatnym urzędzie.

W przypadku terenu prywatnego, na którym nie jest prowadzona działalność gospodarcza, przepis przewiduje możliwość wejścia w godzinach od 6 do 22. Dla terenu wykorzystywanego do działalności gospodarczej określa dostęp przez całą dobę. Kontrolujący ma prawo wykonywać niezbędne badania, żądać informacji oraz dokumentów związanych z przedmiotem kontroli. Osoba kontrolowana ma obowiązek umożliwić wykonanie tych czynności. Zakres pytań i oględzin powinien odpowiadać ustaleniom dotyczącym przestrzegania przepisów o ochronie środowiska.

Co strażnik może obejrzeć w kotłowni

Sprawdzenie może zacząć się od identyfikacji urządzenia: producenta, modelu, klasy i rodzaju paliwa, do którego jest przeznaczone. Następnie kontrolujący może obejrzeć palenisko, popielnik oraz miejsce składowania opału. Potrzebne mogą być zdjęcia, pomiar wilgotności drewna lub próbka popiołu do analizy. Dokumentacja powinna pozwalać powiązać ustalenia z konkretnym kotłem i paliwem używanym na posesji. Właściciel może zostać poproszony także o wyjaśnienie, które urządzenia są rzeczywiście eksploatowane, a które zostały wyłączone z użytkowania.

Straż Miejska m.st. Warszawy opisuje w swoich materiałach oględziny paleniska, sprawdzanie dokumentów i korzystanie z wilgotnościomierzy. Praktyczny przebieg wizyty zależy od jej przyczyny oraz zastanego stanu. Przy podejrzeniu spalania odpadów znaczenie mają materiał znajdujący się w piecu i pozostałości po spalaniu. Przy weryfikacji uchwały antysmogowej najważniejsze mogą się okazać parametry kotła lub data jego uruchomienia. Dlatego warto wiedzieć, jaką okoliczność kontrolujący ustala i jaki dokument może ją potwierdzić.

Sprawdzany element Co może zostać ustalone Co pomaga wyjaśnić sprawę

Kocioł, piec lub kominek	Typ urządzenia i spełnianie wymagań	Tabliczka znamionowa, dokumentacja producenta, potwierdzenie klasy lub ekoprojektu
Data rozpoczęcia eksploatacji	Możliwość zastosowania przepisów przejściowych	Dokumenty montażu, uruchomienia i zakupu
Stosowane paliwo	Rodzaj, adekwatności i zgodność z ograniczeniami	Oględziny, pomiar wilgotności, dokumenty zakupu i jakości paliwa
Palenisko i popiół	Ustalenia dotyczące spalanych materiałów	Oględziny, zdjęcia, wyjaśnienia, w uzasadnionych przypadkach analiza próbki

Mokre drewno i odpady to osobne problemy

Na Mazowszu zakazane jest stosowanie paliw zawierających biomasę o wilgotności w stanie roboczym powyżej 20 proc. Dotyczy to między innymi mokrego drewna opałowego. Podczas wizyty można wykonać pomiar, dlatego przy zgromadzonym drewnie znaczenie ma jego rzeczywisty stan. Warto zabezpieczyć opał przed opadami i zapewnić adekwatne warunki przechowywania. Przy ocenie zgodności trzeba uwzględnić także rodzaj paliwa dopuszczony przez producenta urządzenia. Dokument zakupu i opis towaru pomagają ustalić, co dostarczono do kotłowni.

Oddzielną kategorią jest spalanie śmieci, na przykład plastikowych opakowań lub fragmentów starych mebli z płyt pokrytych laminatem. Ustawa o odpadach przewiduje odpowiedzialność za niezgodne z prawem termiczne przekształcanie odpadów poza przeznaczonymi do tego instalacjami. Przy podejrzeniu takiego postępowania kontrola może obejmować materiał znajdujący się w palenisku i zabezpieczenie dowodów. Odpady po remoncie należy przekazać do odpowiedniego systemu zbiórki. Rozdrobnienie przedmiotu lub zmieszanie go z opałem nie zmienia jego pochodzenia i adekwatności.

Poradnik kontroli publikowany przez samorząd Mazowsza opisuje pobieranie próbek popiołu oraz dokumentowanie tej czynności. Badanie ma pomóc ustalić okoliczności, których nie udało się rozstrzygnąć podczas oględzin. Dla osoby kontrolowanej ważne jest odnotowanie, skąd pobrano próbkę i czego dotyczy dalsza analiza. Warto zachować egzemplarz protokołu oraz informacje o wynikach. Pozwoli to później sprawdzić, na jakich dowodach oparto ocenę i czy opis dotyczy materiału pobranego z jej paleniska.

W całym województwie obowiązuje zakaz używania kopciuchów

Od 1 stycznia 2023 r. na Mazowszu nie wolno użytkować kotłów na węgiel lub drewno niespełniających wymagań dla klas 3, 4 lub 5 według normy PN-EN 303-5:2012. W przypadku takiego urządzenia problemem jest już jego eksploatacja. Podczas kontroli trzeba więc móc ustalić parametry kotła. Przy nieczytelnej tabliczce pomocna może być dokumentacja producenta dotycząca dokładnie tego modelu. Ogólne zapewnienie, iż piec był sprzedawany jako ekologiczny, nie określa jego klasy ani wymagań, które spełnia.

W przypadku kominków wymagane jest spełnienie wymagań ekoprojektu albo wyposażenie urządzenia w rozwiązanie ograniczające emisję pyłu do wartości określonych w tych wymaganiach. To ma znaczenie także w domu ogrzewanym przede wszystkim gazem lub pompą ciepła, jeżeli dodatkowo używany jest kominek. Przy porządkowaniu dokumentacji ogrzewania warto zatem uwzględnić każde eksploatowane źródło spalające paliwo. Dla kominka potrzebne są informacje o konkretnym wkładzie i jego parametrach, a przy zastosowanym urządzeniu ograniczającym emisję również dokumenty dotyczące tego rozwiązania.

W Warszawie liczy się również zakaz stosowania węgla

Od 1 października 2023 r. w granicach Warszawy obowiązuje zakaz stosowania węgla kamiennego i paliw stałych produkowanych z jego wykorzystaniem. Uchwała zawiera jednocześnie przepisy przejściowe pozwalające na dalszą eksploatację określonych urządzeń. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska wskazuje między innymi kotły klasy 5 zainstalowane przed 11 listopada 2017 r. oraz kotły węglowe spełniające ekoprojekt, uruchomione przed 1 czerwca 2022 r. Przy powoływaniu się na te zasady znaczenie mają parametry i udokumentowana data dotyczące własnej instalacji.

Przykładowo właściciel warszawskiego domu z kotłem węglowym spełniającym ekoprojekt, uruchomionym w 2021 r., powinien przygotować dokumenty potwierdzające oba te fakty. Taki zestaw pozwala ocenić możliwość korzystania z urządzenia do końca jego żywotności na zasadach przejściowych. W przypadku kotła uruchomionego w 2023 r. ta konkretna podstawa dalszego spalania węgla nie znajduje zastosowania. Dlatego podczas kontroli data zakupu, montażu i faktycznego uruchomienia może wymagać dokładnego wyjaśnienia na podstawie posiadanej dokumentacji.

Kolejna ważna data to 1 stycznia 2028 r.

Od początku 2028 r. zakaz użytkowania kotłów na węgiel lub drewno klasy 3 i 4 obejmie całe Mazowsze. Właściciel urządzenia tej klasy powinien już uwzględniać ten termin w planie zmiany ogrzewania. Przykładowo kocioł na drewno klasy 3, eksploatowany od 2015 r., wymaga oceny według obecnych zasad oraz przygotowania do kolejnego etapu ograniczeń. Przy planowaniu inwestycji trzeba sprawdzić wymagania dla nowego źródła, możliwości techniczne budynku i czas potrzebny na wykonanie prac.

Tego samego dnia ograniczenie stosowania węgla obejmie gminy w dziewięciu powiatach otaczających Warszawę: grodziskim, legionowskim, mińskim, nowodworskim, otwockim, piaseczyńskim, pruszkowskim, warszawskim zachodnim i wołomińskim. Również tutaj znaczenie mają przepisy przejściowe dla wskazanych kategorii kotłów. Właściciel domu powinien zatem sprawdzać łącznie lokalizację posesji, klasę lub ekoprojekt urządzenia oraz datę jego uruchomienia. Dopiero takie zestawienie pozwala określić, jakie ograniczenie dotyczy instalacji i od kiedy trzeba zmienić sposób ogrzewania lub stosowane paliwo.

Mandat do 500 zł, a w sądzie grzywna do 5000 zł

Naruszenie ograniczeń uchwały antysmogowej jest wykroczeniem określonym w art. 334 Prawa ochrony środowiska. Przy pojedynczym wykroczeniu tego rodzaju mandat może wynieść do 500 zł, a grzywna orzeczona przez sąd do 5000 zł. Przy czynie naruszającym kilka przepisów trzeba uwzględnić reguły ich zbiegu; poradnik samorządu opisuje sytuacje, w których limit mandatu wynosi 1000 zł. Kwota zależy więc od ustalonego czynu i zastosowanej podstawy prawnej, które powinny być jasno wskazane osobie obwinionej.

Za niezgodne z prawem spalanie odpadów art. 191 ustawy o odpadach przewiduje karę aresztu albo grzywny. Przy stwierdzonych naruszeniach mogą być również podejmowane dalsze działania zmierzające do ograniczenia szkodliwego oddziaływania instalacji. Ukaranie dotyczy ustalonego zachowania, natomiast użytkownik przez cały czas musi przestrzegać wymagań dotyczących kotła i paliwa. Dlatego po kontroli trzeba ustalić, co wymaga zmiany oraz czy sprawa zakończyła się mandatem, czy będzie prowadzona dalej przed adekwatnym organem lub sądem.

Utrudnianie kontroli może oznaczać odpowiedzialność karną

Art. 225 § 1 Kodeksu karnego dotyczy udaremniania lub utrudniania czynności osobie uprawnionej do kontroli w zakresie ochrony środowiska albo osobie przybranej jej do pomocy. Przewiduje karę więzienia do trzech lat. Ocena wymaga ustalenia okoliczności konkretnego zachowania i uprawnienia kontrolującego. Przy wizycie należy więc wyjaśnić tożsamość, upoważnienie i zakres czynności, a następnie umożliwić ich wykonanie. Zastrzeżenia do ustaleń można przedstawić w dokumentacji kontroli i dalszym postępowaniu.

Po kontroli powinien zostać protokół. Możesz zgłosić uwagi

Zgodnie z art. 380 Prawa ochrony środowiska jeden egzemplarz protokołu doręcza się osobie kontrolowanej. Przed podpisaniem warto przeczytać opis urządzenia, paliwa, wykonanych czynności i stwierdzonych nieprawidłowości. Można wnieść zastrzeżenia oraz uwagi wraz z uzasadnieniem. o ile dokument pomija okazane potwierdzenie daty uruchomienia kotła albo błędnie podaje model, należy wskazać konkretną rozbieżność. Taki zapis pozwala odnieść się do ustalenia, które może później mieć znaczenie dla odpowiedzialności lub dalszych obowiązków.

Ustawa określa także postępowanie przy odmowie podpisania protokołu. Kontrolujący odnotowuje ten fakt, a osoba odmawiająca może w ciągu siedmiu dni przedstawić pisemne stanowisko adekwatnemu organowi, na przykład prezydentowi miasta lub burmistrzowi. Warto zachować kopię pisma i potwierdzenie jego złożenia. Stanowisko powinno opisywać konkretne fakty, dokumenty i zastrzeżenia. o ile pobrano próbkę lub zapowiedziano dalsze czynności, trzeba również ustalić, w jaki sposób zostanie przekazana informacja o wynikach i dalszym biegu sprawy.

Co przygotować i jak wyjaśnić sytuację własnego domu

Zacznij od zebrania dokumentów dotyczących wszystkich używanych urządzeń spalających paliwa. Zapisz producenta i model, sprawdź klasę lub potwierdzenie ekoprojektu oraz odszukaj dokumenty montażu i uruchomienia. Przy zakupie domu od poprzedniego właściciela warto poprosić o przekazanie całej dokumentacji ogrzewania. jeżeli jej brakuje, ustal z producentem lub instalatorem możliwość uzyskania informacji dla konkretnego modelu. Parametry urządzenia i data rozpoczęcia eksploatacji mogą decydować o zastosowaniu adekwatnych zasad, zwłaszcza w Warszawie i dziewięciu otaczających ją powiatach.

Następnie sprawdź opał. Porównaj jego rodzaj z instrukcją urządzenia oraz ograniczeniami obowiązującymi pod twoim adresem. Zachowuj dokumenty zakupu i otrzymane informacje o jakości. Przy drewnie zwróć uwagę na rzeczywistą wilgotność i warunki składowania. Odpady po remoncie oraz przedmioty przeznaczone do wyrzucenia kieruj do adekwatnej zbiórki. W kotłowni zapewnij dojście do urządzenia i miejsca przechowywania paliwa, tak aby możliwe było wykonanie oględzin bez przemieszczania wyposażenia w sposób stwarzający zagrożenie.

Podczas wizyty ustal zakres kontroli i pokaż dokumenty odpowiadające sprawdzanym okolicznościom. Przy wyjątkach zależnych od wieku instalacji zwróć uwagę na datę uruchomienia, a przy parametrach technicznych na oznaczenie dokładnego modelu. Po zakończeniu przeczytaj protokół, zgłoś konkretne uwagi i zachowaj własny egzemplarz. o ile zapowiedziano analizę próbki, poproś o informację dotyczącą dalszego postępowania. Dzięki temu będziesz wiedzieć, które ustalenia są już gotowe, a które wymagają wyników badań lub dodatkowych dokumentów.

Gdy wątpliwości dotyczą zgodności kotła z uchwałą, zwróć się do urzędu gminy lub miasta z nazwą modelu, jego dokumentacją i datą uruchomienia. Tak przygotowane pytanie pozwala odnieść odpowiedź do konkretnej instalacji. W Warszawie bieżące interwencje straży miejskiej można zgłaszać pod numerem 986. Przy zgłoszeniu problemu z dymem warto wskazać dokładny adres, czas występowania i własne obserwacje. Ustalenie rodzaju urządzenia oraz spalanych materiałów należy następnie do uprawnionych osób prowadzących czynności na miejscu.

Źródła: Prawo ochrony środowiska, art. 334, 379 i 380; ustawa o odpadach, art. 155 i 191; Kodeks karny, art. 225 § 1; wyjaśnienia WIOŚ w Warszawie o wymaganiach i wyjątkach; samorząd Mazowsza: paliwa, urządzenia i terminy; Polski Alarm Smogowy: kontrole w metropolii warszawskiej w 2025 r.; komunikat Pionek z 29 października 2026 r.; poradnik kontroli publikowany przez samorząd Mazowsza; Straż Miejska m.st. Warszawy: czynności kontrolne; Warszawa 19115: kontakt do straży miejskiej. Stan prawny i materiały sprawdzone 15 listopada 2026 r. Przykłady urządzeń i dat uruchomienia są ilustracją zastosowania zasad.